KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 10

W  Komentarzu do Księgi Ezechiela Hieronim przywołuje jeszcze jedną etymolo-
gię tego słowa, według której oznacza ono chylący się ku upadkowi, ginący 72 . Takie
sprzeczności, które odnajdujemy w  jego objaśnieniach dowodzą, że najprawdopo-
dobniej źródłem Komentarza do Księgi Abdiasza było więcej niż jedno dzieło eg-
zegetyczne. Jednak pomyłki mogły być też wynikiem pośpiechu, który towarzyszył
jego pracy.
Zależność komentarzy do proroków mniejszych od egzegezy greckiej, a zwłasz-
cza od Orygenesa, potwierdza świadectwo samego Hieronima. W prologu do jednego
z nich napisał 73 :
„Jako że zawiść nie ustaje, zawsze odpowiadamy zawistnym. We wstępach do
naszych książek odpieram zniewagi moich przeciwników, którzy mówią, że
nie piszę więcej niż bzdury w stylu pozbawionym elegancji i dlatego, choć nie
umiem mówić, nie mogę milczeć. Dlatego proszę was, Paulo i Eustochium,
abyście zatkały uszy, by nie słyszeć tego szczekania […]. Podczas gdy mó-
wią, że to co piszę jest kompilacją z  ksiąg Orygenesa i  że nie jest dobrze
przekształcać księgi autorów starożytnych, co w ich opinii jest czymś znie-
sławiającym, a dla mnie jest największą pochwałą, gdyż zamierzałem naśla-
dować kogoś, kto niewątpliwie jest milszy nawet od wielu osób dobrej woli,
takich jak wy. […] Lecz już czas zacząć układać drugą księgę [komentarza]
do Micheasza i roztrzaskać maczugą głowy hydry, które się odradzają” 74 .
Hieronim odpiera stawiane mu zarzuty dotyczące niesamodzielności jego egzegezy.
Próbuje zamknąć usta krytykom, porównując ich do szczekających psów i głów hydry,
które można zmiażdżyć, ale jedynie na jakiś czas, gdyż za chwilę odrastają. Ojciec
Wulgaty uważa, że nie jest niczym haniebnym korzystać z dorobku egzegetów grec-
kich. Ta krótka apologia, podbudowana przykładami z literatury klasycznej, ujawnia,
że Hieronim, pisząc swoje komentarze do proroków mniejszych, sięgał do Orygenesa.
Źródłem Hieronima była również, w znacznej mierze literalna egzegeza rabinicz-
na, którą przywołuje, kiedy utożsamia Abdiasza opisanego w 1 Księdze Królewskiej
z autorem komentowanej księgi. Polemizuje również z wyjaśnieniami Żydów, którzy
identyfikują Rzym z Edomem. W  jaki sposób do jego dzieła wkradły się elementy
hermeneutyki rabinicznej? Możliwe są trzy odpowiedzi na to pytanie. Po pierwsze
Ojciec Kościoła mógł korzystać z  traktatów talmudycznych, co jednak wydaje się
mało prawdopodobne, biorąc pod uwagę jego stopień znajomości hebrajskiego i ara-
mejskiego w tym okresie. Po drugie mógł przepisać dane informacje z jakiegoś dzieła
greckiego 75 , które odnosiło się do egzegezy rabinicznej. Możliwe też, że Hieronim
Łac. deficiens. Por. Hieronymus, Commentaria in Ezechielem VIII 25, 12-14, PL 25, 1311.
Komentarz do Księgi Micheasza powstał w 393 r.
74
Hieronymus, Commentaria in Michaeam II, prol., PL 25, 1190, tłum. własne.
75
Np. uważa się, że informacje o proroku Abdiaszu, które w niezmienionej formie po Hiero-
nimie powtarza Augustyn (De civitate Dei XVIII 31, ed. B. Dombart – A. Kalb, CCL 48, Turnhout
1955, 662, tłum. W. Kubicki: Augustyn, Państwo Boże, Kęty 2002, 720-721) i Izydor (Etymologiae
V 39, 15, PL 82, 225) mają swoje źródło w literaturze greckiej.
72
73

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *