KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 11

pytał o niektóre kwestie biblijne Żydów 76 , z którymi miał kontakt osobisty i później
zamieszczał te informacje w swoich dziełach. W Komentarzu do Księgi Abdiasza Oj-
ciec Kościoła powołuje się na informacje, które usłyszał od zaprzyjaźnionego Żyda.
Jedynym autorem klasycznym cytowanym przez Hieronima jest Cyceron 77 . We
wstępie odwołuje się do wczesnej twórczości Cycerona i Kwintyliana. Można rów-
nież dopatrzyć się aluzji do Horacego. Odwołuje się też do historiografii, jednak ni-
gdy nie wymienia imienne żadnego autora. Najprawdopodobniej najczęściej ma na
myśli Józefa Flawiusza, lecz wzmianki te są tak enigmatyczne, że nie sposób bezspor-
nie określić, o które fragmenty jego dzieł mu chodzi.
Dzieło Hieronima jest wyważone – nie ma w nim nadmiaru wyjaśnień tropolo-
gicznych, a już na pewno brak w nim poglądów, o które toczył się spór orygenesow-
ski. Doktor Kościoła płynnie przechodzi od znaczenia dosłownego ku moralnemu,
a później, jeśli to konieczne, rozwija tropologię.
4. Problematyka, budowa i treść Komentarza do Abdiasza. Dzieło Hieronima
ma prostą budowę. Znaczenie historyczne bazuje na relacji izraelsko-edomickiej,
a podstawą objaśnień alegorycznych jest historia Jakuba i Ezawa – protoplastów obu
narodów. Ojciec Kościoła piętnuje zdradzieckie postępowanie Edomitów wobec swo-
jego bratniego narodu i przenosi tę sytuację do czasów chrześcijańskich. Wydaje się,
że porównanie to w czasach Hieronima jest już nie na miejscu, zwłaszcza jeśli chodzi
o polemikę antyjudaistyczną i antygnostycką. Jest to wyraźne echo wcześniejszej li-
teratury apologetycznej, której ostatnim wielkim przedstawicielem był Orygenes. Za
znaczącym wpływem innych autorów na tekst Hieronima przemawiają również błędy,
wiernie przez niego powielone. Umiejscawia wysiedlenie Żydów z Judei na czasy Ha-
driana, oraz mówi, że głównym tematem proroctwa Nahuma jest spustoszenie Idumei.
W  komentarzu tym, podobnie jak we wszystkich innych powstałych po roku
391 78 , wyraźnie jest widoczne zamiłowanie filologiczne ojca Wulgaty. Hieronim pisał
do Augustyna w roku 404:
„Bo ja nie tyle usiłowałem usunąć stare teksty 79 , które poprawione przetłuma-
czyłem dla ludzi mego języka z greckiego na łacinę, ile wydobyć na światło
Hieronim pisze (Epistula 18, 10-16, PL 22, 367-370, tłum. Czuj, I, s. 65-73), że pewne infor-
macje dotyczące rozumienia Pisma Świętego otrzymywał ustnie od zaprzyjaźnionego Żyda. Jednak
informacje przez niego tam przytoczone pochodzą w rzeczywistości z piątej i szóstej Homilii do
Księgi Izajasza Orygenesa (In Isaiam hom. V 2 – VI 7, ed. W.A. Baehrens, GCS 33, Berlin 1925,
264-279, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Homilie o Księgach Izajasza i Ezechiela, ŹMT 16, Kra-
ków 2000, 39-55).
77
Hieronim w prologu do komentarza przywołuje słynne powiedzenie Sokratesa, zanotowane
przez Cycerona (Lucullus 74, ed. O. Plasberg: M. Tullius Cicero, Academicorum religquiae cum Lu-
cullo, Leipzig 1922, 63, tłum. W. Kornatowski: Marcus Tullius Cicero, Księgi akademickie; O naj-
wyższym dobru i złu; Paradoksy stoików; Rozmowy tuskulańskie, Warszawa 1961, 99).
78
Wtedy Hieronim zaprzestał pracy translatorskiej jedynie w oparciu o tekst Septuaginty. Od
tego czasu posługiwał się Heksaplą, a jego przekład bazował na tekście hebrajskim.
79
Chodzi przede wszystkim o Septuagintę.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *