KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 12

dzienne pominięte przez żydów albo zepsute świadectwa, aby nasi wiedzieli,
jaką prawdę zawierają teksty hebrajskie” 80 .
Tą zasadą kierował się także w twórczości egzegetycznej. Komentarz do Księgi Ab-
diasza, choć stosunkowo krótki, zawiera kilka dygresji filologicznych, w  których
Hieronim przywołuje przekłady Akwili, Symmacha, Teodocjona, a nawet tzw. piątą
edycję 81 . Omawiając wersety 17-18 napisał:
„Lecz jest lepszym rozwiązaniem, abyśmy trzymali się hebrajskiego, gdzie
jest sarid, co jest interpretowane albo jako pozostały, według Akwili, albo
uciekinier, według Symmacha, albo według Teodocjona i piątej edycji jako
ten, który pozostaje” 82 .
W  wypadku rozbieżnych lekcji tekstu Ojciec Kościoła sięga ad fontes – do tekstu
hebrajskiego, co wydaje się niezwykle innowatorskim zabiegiem w tamtym okresie.
Wydaje się, że można przypisać dziełu Hieronima, będącemu pod silnym wpły-
wem egzegezy Orygenesa, pewne znamiona samodzielności. Przede wszystkim moż-
na przypuszczać, że autorskie są niektóre analizy filologiczne, którym jednak często
brakuje konkluzji, a na ich bazie nie jest budowana samodzielna egzegeza. Ciekawy
wydaje się komentarz do wersetów 20-21, gdzie Hieronim próbuje umiejscowić na
mapie tajemnicze Safarad:
„Tam, gdzie my przełożyliśmy Bofsor, tekst hebrajski ma Safarad, i nie wiem
dlaczego Septuaginta przełożyła to jako Efrata, skoro Akwila, Symmach
i Teodocjon zgadzają się z prawdą hebrajską. Jednakże my od Hebrajczyka, któ-
ry nas wyuczył w Piśmie Świętym, rozumiemy, że jest tam mowa o Bosforze.
[…] Bowiem prorocy, kiedy mówili przeciwko Babilonowi, Ammonitom,
Moabitom, Filistynom i  pozostałym narodom, używali zazwyczaj licznych
słów z ich języka i zachowywali idiomy regionalne. Jeśli więc po asyryjsku
mówi się Safarad, co po hebrajsku brzmi gebul, a oznacza granicę” 83 .
Rozważania Hieronima nie są pozbawione podstaw. Współcześni badacze identyfi-
kują słynne Safarad z Sardes, a więc na terenie Anatolii w pobliżu Bosforu 84 . Autor
Wulgaty zauważa również pewną prawidłowość – jeśli autor danego tekstu mówi
o nazwie własnej, regionalnej, często zapożycza ją od autochtonów 85 . Dlatego Hiero-
nim wywodzi etymologię rdzenia sfr z semickiego języka, który nazywa asyryjskim.
Następnie łączy go z hebrajskim gbl, które ma oznaczać granicę. Z powyższych roz-
Hieronymus, Epistula 112, 20, PL 22, 929, tłum. Czuj, III, s. 38.
Łac. verso quinta. Niektóre księgi biblijne opracowane przez Orygenesa zostały poszerzone
o dodatkową, siódmą kolumnę (verso quinta – liczebnik porządkowy odnosi się do kolejności prze-
kładu) nieznanego autorstwa. Dlatego w całości opracowanie to nazywa się heptaplą.
82
Hieronymus, Commentarius in Abdiam 1, 17-18, ed. CCL 76, 368, tłum. własne.
83
Tamże 1, 20-21, CCL 76, 372-373, tłum. własne.
84
Por. L. García Iglesias, Los judíos en la España antigua, Madrid 1978, 36-37.
85
Dotyczy to zwłaszcza nazw geograficznych i zoonimów, por. K. Morta, Z etymologii trzech
zoonimów, „Rocznik Ostrowskiego Towarzystwa Naukowego” 1 (2006) 82.
80
81

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *