KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 7

Hieronim prezentował natomiast trojaką 42 interpretację Pisma Świętego. W Ko-
mentarzu do Księgi Amosa napisał:
„Powinniśmy bowiem interpretować Pismo Święte po pierwsze w jego zna-
czeniu dosłownym, ukazującym jak przestrzegać etycznie tego, co zostało
nam przykazane. Na drugim miejscu w jego znaczeniu alegorycznym, to jest,
znaczeniu duchowym. Wreszcie po trzecie [w znaczeniu] odnoszącym się do
szczęścia przyszłych rzeczy” 43 .
Na pierwszym miejscu Ojciec Kościoła wymienia sens moralny, ukryty w literalnej
warstwie tekstu. Dopiero później wyszczególnia sens duchowy, który nazywa też
alegorycznym 44 . Dopiero na trzecim wymienia sens mistyczny, który odnosi się do
eschatologii, a zwłaszcza dotyczy ostatecznego tryumfu Kościoła 45 .
W  swojej twórczości komentatorskiej Hieronim raz skłania się ku egzegezie
aleksandryjskiej, raz ku antiocheńskiej. W jednym z listów 46 napisał, że studium Pi-
sma Świętego nie może odbywać się bez przewodnika. Niewątpliwie taką rolę pełnił
w jego życiu Orygenes. Mówiąc o trójdzielnej interpretacji Biblii – literalnej, tropolo-
gicznej i duchowej – Hieronim powołuje się de facto na poglądy Adamancjusza 47 . Czy
Ojciec Kościoła znajdował się pod wpływem egzegezy Orygenesa pisząc Komentarz
do Księgi Abdiasza? Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie należy przeanalizować
nie tylko jego własne wypowiedzi na temat stosowanej przez niego metody, ale – co
ważniejsze – prześledzić jego twórczość. Najbardziej odpowiednim exemplum w tej
materii wydają się być wszystkie komentarze do proroków mniejszych, bowiem nad
tym dziełem pracował przez długie lata i część z nich powstała przed wybuchem kon-
trowersji wokół Orygenesa, a inne po wygaśnięciu sporu 48 .
W 393 r. Orygenes był jeszcze duchowym mentorem Hieronima 49 , o czym świad-
czą liczne odwołania do poglądów Aleksandryjczyka w  objaśnieniach do Nahuma
czy do Micheasza 50 . Czy po ucichnięciu sporu jego hermeneutyka biblijna uległa
zmianie? Przeanalizowanie komentarzy do proroków mniejszych, powstałych w 406
r., dowodzi, że ojciec Wulgaty nie zrezygnował z  sięgania do dorobku literackie-
go Adamancjusza. Na przykład w  Komentarzu do Księgi Zachariasza, napisanym
Łac. tripliciter.
Hieronymus, Commentaria in Amos II 4, 4-6, PL 25, 1027-1028, tłum. własne,
44
Nie znajdujemy u Hieronima rozróżnienia między sensem alegorycznym a tropologicznym.
45
Por. P. Jay, Jérôme et la pratique de l’exégèse, w: Le Monde latin antique et la Bible, éd. J. Fon-
taine – C. Pietri, Paris 1985, 523-541.
46
Por. Hieronymus, Epistula 53, 6, PL 22, 544, tłum. Czuj, I, s. 356.
47
Por. tenże, Epistula 120, 12, PL 22, 1005, tłum. Czuj, III, s. 150-151. O przydomku Orygene-
sa zob. tenże, Epistula 33, 4, PL 22, 447, tłum. Czuj, I, s. 194.
48
Por. Simonetti, Między dosłownością a alegorią, s. 335.
49
Ojciec Kościoła początkowo stawał w obronie Orygenesa. Później jednak, gdy poglądy Alek-
sandryjczyka potępił Epifaniusz z Salaminy, dołączył do grona jego przeciwników, por. K. Morta,
Bluszcz kontra dynia, czyli trudne początki Wulgaty, „Theologica Wratislaviensia” 6 (2011) 99.
50
Hieronim (Commentaria in Michaeam II, prol., PL 25, 1189) przyznaje się otwarcie do Ory-
genesowskiego pochodzenia ratio egzegetycznej tego komentarza.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *