KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 8

w 406 r., możemy odnaleźć wyraźne nawiązania do poglądów egzegety z Aleksan-
drii. Niesamodzielność tej pracy i jej zależność od poglądów szkoły aleksandryjskiej
potwierdziło odkrycie w 1941 r. w Toura, na południe od Kairu, ok. 150 zeszytów
papirusowych, wśród których znajdował się niemal kompletny komentarz do pro-
roka Zachariasza autorstwa Dydyma Ślepego 51 , który pisał ten komentarz more Ale-
xandrino, całkowicie ignorując znaczenie literalne 52 i  oddając się bez opamiętania
alegorezie. Objaśnienia Hieronima do proroka Zachariasza powstały w 406 r., kiedy
spór Orygenesowski ucichł. Okazuje się jednak, że praca Dydyma, która przekazuje
poglądy Adamancjusza, została miejscami po prostu przetłumaczona na język łaciń-
ski przez Hieronima – bez jakiejś krytycznej refleksji na temat poglądów Orygenesa
w  nich zawartych. Okazuje się, że wszystkie komentarze do proroków mniejszych
napisane w  latach 406-407 nie potwierdzają, że spór wpłynął znacząco na metodę
pracy egzegetycznej Hieronima 53 . Natomiast rok 396, data publikacji komentarzy do
Abdiasza i do Jonasza, był szczytem polemiki z poglądami Orygenesa 54 . Wydawać
by się mogło, że w  tych komentarzach Ojciec Kościoła będzie stronił od egzege-
zy aleksandryjskiej. W Komentarzu do Księgi Jonasza pisze, że nie można zgodnie
z zasadami tropologii odnosić wszystkich wydarzeń z życia proroka do osoby Jezusa
Chrystusa 55 . Polemizuje również z  poglądem Orygenesa o  apokatastazie szatana 56 ,
podczas gdy we wcześniejszym Komentarzu do Księgi Nahuma przyjmuje tę naukę 57 .
Jednak Hieronim nigdy nie zwrócił się całkowicie ku egzegezie antiocheńskiej, lecz
raczej pouczał, aby nie nadużywać znaczenia duchowego i zawsze dostosowywać je
do historycznego 58 . Zasługą Ojca Kościoła jest kontrola alegoryzacji, a nie całkowite
jej odrzucenie 59 . Według Hieronima alegoria powinna mieć budujące przesłanie, być
zgodna z kontekstem komentowanego tekstu, oraz unikać sprzeczności 60 .
W Komentarzu do Księgi Abdiasza dominuje litera. Jak wyżej wspomnieliśmy,
już na samym początku dzieła Hieronim zwracając się do Pammachiusza przyznaje,
że pierwszy, alegoryczny komentarz do proroka był nierozważną próbą młodzień-
Wydanie krytyczne: Didymus Caecus, Commentarius in Zachariam prophetam, ed. L. Dou-
treleau, SCh 83, Paris 1962.
52
Por. Hieronymus, Commentaria in Zachariam I, prol., PL 25, 1418.
53
Por. Simonetti, Między dosłownością a alegorią, s. 340-341.
54
Tamże, s. 338.
55
Por. Hieronymus, Commentaria in Ionam, prol., PL 25, 1120, ŹMT 8, 86-87; 1, 3, PL 25,
1124 B, ŹMT 8, 94-95; zob. L. Gładyszewski, Sposoby odkrywania treści ksiąg biblijnych według
św. Hieronima, TPatr 6 (2009) 34.
56
Por. Origenes, De principiis I 6, 2-3, ed. ed. P. Koetschau, GCS 22, Berlin 1913, 79-84, tłum.
S. Kalinkowski: Orygenes, O zasadach, ŹMT 1, Kraków 1996, 108-111; IV 3, 9, GCS 22, 335-337,
ŹMT 1, 360; zob. Hieronymus, Commentaria in Ionam 3, 6-9, PL 25, 1141-1142, ŹMT 8, 126.
57
Por. Y.M. Duval, Jérôme et Origène avant la querelle origéniste. La cure et la guérison ultime
du monde et du diable dans l’In Nahum, „Augustinianum” 24 (1984) 371-377.
58
Por. Hieronymus, Commentaria in Ionam 1, 3, PL 25, 1124, ŹMT 8, 95.
59
Podobne podejście prezentował Apollinary z Laodycei, którego wykładów Hieronim słuchał
w Konstantynopolu w latach 377-382. Być może właśnie zetknięcie z tym egzegetą miało wpływ
na ojca Wulgaty. Por. K. Staab, Pauluskommentare aus der Griechischen Kirche, Münster 1933, 73.
60
Por. Hieronymus, Commentaria in Abacuc I 1, 6-11, PL 25, 1282.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *