KOMENTARZ DO KSIĘGI ABDIASZA wstęp 9

czego talentu. Dużą część objaśnień do każdego fragmentu Księgi Abdiasza stanowi
opis sytuacji historycznej, która miała miejsce podczas babilońskiej inwazji na Judę
i roli, jaką podczas niej odegrali Edomici. Jednak Hieronim nie zmienił całkowicie
swojej metodologii – nadal przytacza swój przekład proroka 61 i tłumaczenie Septu-
aginty. Oczywiście wzoruje się w tym na Orygenesie i Euzebiuszu z Cezarei, w któ-
rych egzegezie ważnym elementem była filologia biblijna 62 . Po wyjaśnieniu znaczenia
dosłownego przechodzi do znaczeń wyższych. Na określenie alegorii używa w tym
komentarzu czterokrotnie słowa tropologia 63 . Na przykład po wydobyciu sensu lite-
ralnego z wersetów 10-11 Hieronim pisze, że bramy Jerozolimy, które forsują wro-
gowie, oznaczają pięć zmysłów, za którymi czai się grzech. Takich alegorii możemy
znaleźć w  tym dziele wiele, ale najbardziej wpływu Orygenesa 64 na ten komentarz
ma dowodzić zawarta w nim polemika antyżydowska i antyheretycka 65 , a zwłaszcza
przywoływanie i krytyka wierzeń gnostyków. Ważnym elementem egzegezy Abdia-
sza są również częste dygresje filologiczne, w których ojciec Wulgaty często odwo-
ływał się do Heksapli 66 .
Prawdopodobnie Hieronim nie korzystał z jednego dzieła egzegetycznego. Często
przywołuje on bowiem różne interpretacje danej perykopy. Wprowadza je łacińskim
słówkiem aliter. Potwierdzeniem tego może być na przykład przytoczenie dwóch
różnych etymologii słowa Teman 67 . Według pierwszej z nich słowo to oznacza połu-
dniowy lub afrykański. Druga z nich mówi, że Teman oznacza dopełnienie 68 . Te dwa
źródła hebrajskiego słowa teman zestawia w Komentarzu do Księgi Izajasza, mówiąc:
„Wy, którzy jesteście w  Temanie, który się tłumaczy jako wiatr południo-
wy 69 i doskonałość 70 , i żyjecie w tamtym miejscu, o którym jest powiedziane:
«Bóg przybędzie z Południa» (Ha 3, 3), i którzy jesteście dojrzali i doskonali
i macie w sobie światło poznania Pisma Świętego […] 71 .
Hieronim przetłumaczył księgi prorockie ok. 392 r., por. I. Gano, Hieronim jako autor Wul-
gaty, ŻM 1955, nr 5/6, 140-154.
62
Owocem zamiłowania filologicznego Adamancjusza była Heksapla.
63
W odróżnieniu od Komentarza do Księgi Nahuma, gdzie dominuje greckie słowo ¢nagwg».
Zakres semantyczny tych słów w metodologii egzegetycznej Hieronima pokrywa się.
64
Orygenes napisał niezachowany Komentarz do Dwunastu Proroków. Por. Eusebius Cae-
sariensis, HE VI 36, 2, ed. E. Schwartz – T. Mommsen, GCS 9, Berlin 1908, 590, tłum. A. Lisiecki:
Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, ŹMT 70, Kraków 2013, 443. Hieronim (De viris illustribus
75, PL 23, 684, PSP 6, 96) podobno widział to monumentalne dzieło w bibliotece cezarejskiej.
65
Por. Kelly, Hieronim, s. 255.
66
Jest prawdopodobne, że same wnioski, do których dochodzi Hieronim po filologicznej ana-
lizie Heksapli są oryginalne. Najczęściej jednak jego rozważaniom językowym brakuje konkluzji.
67
Współcześnie wiadomo, że Teman oznacza prawą stronę, południe.
68
Łac. consummatio.
69
Łac. Auster.
70
Łac. perfectio.
71
Hieronymus, Commentaria in Isaiam VII 21, 14-15, PL 24, 266, tłum. własne.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *